Czy olejek arganowy na pewno jest zdrowy? Poznaj skutki uboczne

Olejek arganowy uchodzi za skuteczny sposób na piękną skórę i zdrowe włosy, ale nie zawsze jest w pełni bezpieczny. Może wywoływać reakcje alergiczne, podrażnienia, a nawet nasilać problemy skórne. Warto wiedzieć, jakie skutki uboczne mogą pojawić się po jego zastosowaniu.

Czym jest olejek arganowy i jakie ma właściwości?

Olejek arganowy to naturalny tłuszcz pozyskiwany z nasion drzewa arganowego (Argania spinosa), które rośnie wyłącznie w południowo-zachodnim Maroku. Nazywany jest często „płynnym złotem” dzięki swojemu bogatemu składowi oraz szerokiemu zastosowaniu w pielęgnacji skóry i włosów. Wykorzystywany może być zarówno do celów kosmetycznych, jak i spożywczych (w wersji certyfikowanej), jednak różnorodność dostępnych na rynku typów olejku sprawia, że ważna staje się metoda produkcji i skład.

Olejek arganowy zawiera około 80% nienasyconych kwasów tłuszczowych – przede wszystkim kwas oleinowy (ok. 43–49%) i linolowy (ok. 29–36%), a także unikalne tokoferole (witamina E), polifenole oraz karotenoidy. Wysokie stężenie przeciwutleniaczy zostało potwierdzone w badaniach naukowych (J. Cosmet. Dermatol. 2013; 12(1): 13–18), które pokazują, że olejek arganowy wspiera ochronę komórek przed szkodliwym działaniem wolnych rodników dzięki swojemu antyoksydacyjnemu działaniu.

Do najistotniejszych właściwości olejku arganowego należy zaliczyć nawilżanie, zmiękczanie, regenerację oraz łagodzenie. W praktyce znajduje zastosowanie w pielęgnacji skóry atopowej oraz łagodzeniu podrażnień, na co wskazują badania z udziałem osób z łuszczycą i AZS. Dodatkowo, obecność fitosteroli oraz kwasu ferulowego wiąże się z hamowaniem procesów zapalnych na powierzchni skóry.

Olej arganowy szybko się wchłania, nie pozostawiając tłustego filmu. Największą wartość zachowuje czysty olejek tłoczony na zimno, gdyż wtedy zawiera pełnię cennych substancji – procesy filtracji lub rafinacji mogą zmniejszać ilość składników aktywnych. Skład oraz właściwości olejku zależą od partii, producenta i sposobu przetworzenia; z tego względu zawsze warto dokładnie sprawdzać etykietę konkretnego produktu.

Jakie są potencjalne korzyści zdrowotne olejku arganowego?

Olejek arganowy wykazuje szereg potwierdzonych właściwości prozdrowotnych, przede wszystkim dzięki wysokiej zawartości nienasyconych kwasów tłuszczowych (ok. 80%), tokoferolu (witamina E – nawet do 700 mg/kg) oraz związków fenolowych. Działa antyoksydacyjnie, czyli neutralizuje wolne rodniki, co przekłada się na opóźnianie procesów starzenia komórek skóry oraz ochronę przed szkodliwym promieniowaniem UV. Ponadto udokumentowano, że regularna aplikacja olejku na skórę poprawia jej elastyczność i nawilżenie – badania wykazały wzrost zawartości wody w naskórku oraz lepszą ochronę bariery lipidowej.

Potencjalne korzyści zdrowotne nie ograniczają się jedynie do skóry. Olejek arganowy stosowany doustnie może korzystnie wpływać na profil lipidowy krwi – obniża poziom frakcji LDL (tzw. „złego cholesterolu”) i może przyczyniać się do redukcji ryzyka chorób serca, choć duże badania na ludziach są wciąż ograniczone. Wśród udokumentowanych właściwości wymienia się także działanie przeciwzapalne oraz wspierające gojenie się ran – w badaniach laboratoryjnych obserwowano skrócenie czasu regeneracji tkanek i zmniejszenie odczynu zapalnego.

Olejek arganowy znajduje zastosowanie również jako wsparcie w schorzeniach skórnych, takich jak atopowe zapalenie skóry (AZS) czy łuszczyca. Jego lekka konsystencja sprzyja łagodzeniu podrażnień oraz zmniejszaniu świądu bez zatykania porów i ryzyka nasilenia zmian trądzikowych.

Potwierdzono także, że codzienne wcieranie olejku w paznokcie i włosy może wzmacniać ich strukturę i ograniczać łamliwość. Właściwości te zawdzięczamy nie tylko bogactwu nienasyconych tłuszczów, ale też obecności squalenu i fitosteroli, które pomagają przywrócić naturalną równowagę lipidową naskórka oraz poprawiają ogólną kondycję włosów i paznokci. Choć wiele doniesień pochodzi ze źródeł etnomedycznych, coraz więcej z nich znajduje potwierdzenie w badaniach klinicznych.

Czy olejek arganowy może powodować skutki uboczne?

Olej arganowy rzadko wywołuje skutki uboczne, jednak niektóre osoby mogą doświadczyć reakcji alergicznych, szczególnie w przypadku alergii na orzechy. Objawy, takie jak zaczerwienienie, podrażnienie, swędzenie czy drobna wysypka, mogą pojawić się po zastosowaniu na skórę. Udokumentowano przypadki kontaktowego zapalenia skóry po użyciu olejku. Przyjmowanie olejku arganowego doustnie, poza zastosowaniem kulinarnym, może prowadzić do dolegliwości żołądkowo-jelitowych, takich jak biegunka, nudności czy bóle brzucha.

W badaniach przeprowadzonych na osobach stosujących olejek arganowy wykazano, że reakcje niepożądane są możliwe, ale dotyczą niewielkiego odsetka użytkowników — w grupie kilkuset osób nie zanotowano poważniejszych powikłań zdrowotnych oprócz łagodnych objawów dermatologicznych (<3% wszystkich przypadków). Na rynku spotyka się także olejki o niskiej czystości lub zanieczyszczone, które mogą zwiększać ryzyko podrażnień lub reakcji uczuleniowych niezależnych od samego oleju arganowego. Zdarzają się także lokalne przebarwienia oraz nasilenie zmian trądzikowych, szczególnie u osób z tłustą cerą.

• miejscowe reakcje alergiczne (świąd, wysypka, pokrzywka),
• reakcje przypominające kontaktowe zapalenie skóry,
• zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego przy spożyciu doustnym,
• nasilenie zmian trądzikowych przy długotrwałym stosowaniu na twarz.

Reakcje uboczne pojawiają się najczęściej przy pierwszym kontakcie i są zazwyczaj łagodne, ale w przypadku ich wystąpienia należy zaprzestać stosowania olejku. Test płatkowy na skórze przed pierwszym użyciem może pomóc zminimalizować ryzyko wystąpienia powikłań.

Kto powinien unikać stosowania olejku arganowego?

Olejek arganowy nie jest odpowiedni dla wszystkich. Przede wszystkim powinny go unikać osoby z alergią na orzechy drzewa arganowego, co potwierdzają raporty Open Food Facts i literatura medyczna, która opisuje przypadki reakcji anafilaktycznych po ekspozycji na ten składnik zarówno w kosmetykach, jak i produktach spożywczych. Składniki zawarte w olejku arganowym, zwłaszcza białka rezydualne, mogą wywołać objawy od wysypki, przez świąd, aż po duszność wymagającą interwencji medycznej. Nawet niewielkie ilości mogą być niebezpieczne dla osób z potwierdzoną alergią, dlatego w ich przypadku bezwzględnie przeciwwskazane są wszelkie formy zastosowania tego olejku.

Należy zachować szczególną ostrożność u osób z cerą trądzikową lub ze skłonnością do powstawania zaskórników. Chociaż olejek arganowy często uznawany jest za niekomedogenny, badania wykazały, że u niewielkiego odsetka użytkowników o bardzo wrażliwej cerze może nasilać zmiany trądzikowe i prowadzić do powstawania wyprysków. Tendencja do zapychania porów jest zmienna indywidualnie, a niektóre źródła (np. badania kliniczne z Journal of Cosmetic Dermatology) sugerują, że nawet powszechnie tolerowane oleje mogą powodować zmiany u osób z zaburzoną barierą skórną.

Olejek arganowy może być niewskazany także u pacjentów z niektórymi chorobami dermatologicznymi wymagającymi codziennego stosowania leków miejscowych na bazie kortykosteroidów lub retinoidów. Obecność tłustych emolientów może zmniejszać absorpcję substancji czynnych i zaburzać skuteczność terapii, co zostało opisane w przeglądach naukowych dotyczących interakcji leków dermatologicznych z preparatami oleistymi. W takich przypadkach lekarze często zalecają ograniczenie stosowania dodatkowych olejów, aby nie osłabiać działania leków.

Kobietom w ciąży i karmiącym zaleca się konsultację z lekarzem przed użyciem olejku arganowego – szczególnie w formie doustnej, ponieważ nie prowadzono szeroko zakrojonych badań bezpieczeństwa tej substancji w tych grupach ryzyka. Osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe powinny skonsultować stosowanie olejku z lekarzem, gdyż występują raporty dotyczące potencjalnych interakcji, choć dotyczą one głównie suplementów z olejkiem, a nie jego kosmetycznej formy.

Jak bezpiecznie stosować olejek arganowy na skórę i włosy?

Olejek arganowy należy nakładać na czystą i suchą lub lekko wilgotną skórę bądź włosy, aby maksymalnie ograniczyć ryzyko podrażnień oraz zwiększyć przenikanie składników aktywnych. Dla skóry twarzy stosuje się zazwyczaj 2-3 krople produktu, delikatnie wmasowując go opuszkami palców, omijając okolice oczu. Na włosy optymalne są 3-5 krople aplikowane na końcówki lub całą długość, w zależności od potrzeb – zawsze jednak unikając kontaktu z nasadą włosów przy włosach ze skłonnością do przetłuszczania.

Osoby ze skłonnościami do alergii skórnych lub cerą wrażliwą powinny koniecznie wykonać test uczuleniowy: niewielką ilość olejku nanosi się na fragment skóry (najlepiej wewnętrzną stronę przedramienia) i odczekuje 24 godziny, obserwując ewentualną reakcję. Zwróć uwagę, by olejek nie miał kontaktu z otwartymi ranami czy aktywnymi stanami zapalnymi skóry – może to prowadzić do pogłębienia podrażnienia. Sam produkt należy przechowywać w szczelnie zamkniętej, ciemnej butelce z dala od światła i źródeł ciepła, ponieważ ekspozycja na promieniowanie UV obniża stabilność witaminy E i innych bioaktywnych składników.

Aby zminimalizować ryzyko skutków ubocznych podczas aplikacji na skórę i włosy, należy stosować się do kilku podstawowych zasad:

• Używać wyłącznie 100% czystego, certyfikowanego olejku arganowego bez syntetycznych dodatków oraz substancji zapachowych.
• Nie przekraczać ilości sugerowanych przez producenta – nadmiar olejku może zatykać pory skóry i nasilać łojotok.
• Unikać równoczesnego stosowania z silnie aktywnymi preparatami dermatologicznymi (np. retinoidy, kwasy AHA/BHA), jeśli nie potwierdzono ich kompatybilności laboratoryjnie.
• Przed pierwszym użyciem zapoznać się z listą składników, aby sprawdzić brak obecności alergenów.

Poprawne stosowanie olejku arganowego wyraźnie ogranicza ryzyko wystąpienia skutków ubocznych przy typowym użytkowaniu. Zalecane środki ostrożności są potwierdzone wynikami badań klinicznych oraz oficjalnymi wytycznymi producentów olejku certyfikowanego do użytku kosmetycznego.

Na co zwrócić uwagę przy wyborze olejku arganowego?

Przy kupnie olejku arganowego najważniejsze są jego skład oraz pochodzenie. Należy wybierać wyłącznie produkt stuprocentowo naturalny, tłoczony na zimno i nierafinowany. Dzięki temu zachowuje wszystkie wartości odżywcze i ogranicza ryzyko obecności chemicznych zanieczyszczeń. Dobrym pomysłem jest sprawdzenie, czy olejek ma certyfikaty ekologiczne (np. Ecocert lub USDA Organic), które gwarantują brak syntetycznych dodatków i pestycydów.

Znaczenie ma też wiarygodność źródła. Najlepszy olejek arganowy pochodzi zawsze z Maroka, a na jego etykiecie powinno pojawić się określenie “Argania Spinosa Kernel Oil” jako jedyny składnik. Olejki rozcieńczane lub wzbogacane kosztują mniej, lecz nie zapewniają pełnego działania i bywają przyczyną podrażnień.

Należy zwrócić uwagę na rodzaj opakowania – olejek powinien znajdować się w ciemnej szklanej butelce, która zabezpiecza zawartość przed promieniowaniem i utratą jakości. Odpowiedni zapach i barwa są również istotne: prawdziwy nierafinowany olejek arganowy pachnie delikatnie orzechami i ma złoty odcień. Brak woni, wodnista konsystencja lub zbyt jasny kolor mogą oznaczać, że mamy do czynienia z produktem rafinowanym lub rozcieńczonym.

W sprzedaży dostępnych jest wiele rodzajów i jakości olejku arganowego. Poniżej przedstawiono ich podstawowe różnice:

Powyższa tabela wyraźnie podkreśla różnice pomiędzy oryginalnym, tłoczonym na zimno olejkiem arganowym a produktami rafinowanymi i mieszanymi. Tylko czysty, nierafinowany olejek zapewni bezpieczeństwo stosowania oraz oczekiwane efekty.