Kawa z cykorii – skutki uboczne o których warto wiedzieć

Choć kawa z cykorii uchodzi za zdrowszą alternatywę dla tradycyjnej kawy, nie jest wolna od skutków ubocznych. Może powodować dolegliwości żołądkowe, alergie, a nawet pogłębiać niektóre choroby przewlekłe. Warto sprawdzić, czy napój ten na pewno będzie dla Ciebie odpowiedni.

Czym jest kawa z cykorii i dlaczego jest popularna?

Kawa z cykorii to napój otrzymywany przez prażenie i mielenie korzenia cykorii podróżnik (Cichorium intybus L.), nie zawiera kofeiny, a jej smak i wygląd przypominają kawę naturalną. Popularność zawdzięcza przede wszystkim temu, że jest alternatywą dla kawy tradycyjnej – szczególnie dla osób unikających kofeiny, kobiet w ciąży, karmiących piersią czy osób z problemami sercowymi. Zawiera inulinę, która wykazuje działanie prebiotyczne oraz może korzystnie wpływać na funkcjonowanie przewodu pokarmowego, ale to właśnie brak kofeiny i łagodniejsze działanie na żołądek stanowią główne powody jej wybierania przez konsumentów.

Historycznie napar z cykorii zyskał popularność w XIX wieku, gdy w Europie występowały niedobory kawy, a dziś wraca do łask jako składnik diety prozdrowotnej i element tzw. “kawy zbożowej.” W Polsce często spotkać ją można jako “kawę bezkofeinową,” a jej cena i dostępność są zdecydowanie korzystniejsze niż w przypadku dobrej jakości kawy arabica. Do zalet należy także lepsza rozpuszczalność w wodzie, łatwość przygotowania i szeroka dostępność w sklepach.

Na popularność kawy z cykorii wpływają też jej właściwości funkcjonalne – zawiera witaminy z grupy B, magnez, potas i niewielkie ilości błonnika. Często stosowana jest w mieszankach zbożowych, a jej profil smakowy doceniają osoby nietolerujące gorzkiego posmaku tradycyjnej kawy. W ostatnich latach obserwuje się wzrost sprzedaży produktów cykorii w krajach skandynawskich i wschodniej Europy, co wynika także z trendu ograniczania kofeiny oraz rosnącej świadomości wpływu diety na zdrowie.

Jakie są najczęstsze skutki uboczne picia kawy z cykorii?

Najczęstsze skutki uboczne picia kawy z cykorii dotyczą przede wszystkim układu pokarmowego. Zawarte w korzeniu cykorii włókno inulina, niestrawialne dla ludzkiego organizmu, może u osób wrażliwych powodować wzdęcia, uczucie przelewania, a także bóle brzucha i nadmierne gazy. Objawy te szczególnie często pojawiają się, gdy kawa z cykorii jest spożywana w większych ilościach lub przez osoby, które rzadko sięgają po produkty bogate w błonnik.

Część osób, zwłaszcza przy pierwszym kontakcie z tym napojem, zgłasza również łagodne dolegliwości jelitowe, takie jak biegunki czy przejściowe nudności. Objawy te zwykle ustępują po kilku dniach regularnego spożycia lub po zmniejszeniu ilości napoju. Zbyt duża ilość cykorii w diecie może także ograniczać przyswajanie niektórych składników mineralnych, jednak zdarza się to głównie przy naprawdę wysokim spożyciu.

Kawa z cykorii zawiera znikome ilości kofeiny, dlatego nie wywołuje pobudzenia, kołatania serca ani wzrostu ciśnienia, jak ma to miejsce w przypadku kawy tradycyjnej. W rzadkich przypadkach regularne picie tego napoju może jednak nieznacznie podrażniać żołądek, szczególnie jeśli kawa jest spożywana na czczo.

Kto powinien unikać kawy z cykorii i dlaczego?

Kawę z cykorii powinny omijać osoby z alergią na cykorię lub inne rośliny z rodziny astrowatych (Asteraceae), takie jak rumianek czy stokrotka. U takich osób już nawet niewielkie ilości cykorii mogą wywołać reakcje skórne, swędzenie, pokrzywkę lub dolegliwości ze strony układu oddechowego. Ryzyko reakcji alergicznej zwiększa się szczególnie u osób z atopią lub wcześniejszymi incydentami alergii pokarmowych.

Należy unikać kawy z cykorii także w przypadku schorzeń dróg żółciowych, głównie kamicy żółciowej. Cykoria pobudza wydzielanie żółci, co może wywołać napad kolki u osób ze stwierdzonymi kamieniami, prowadząc do ostrego bólu, a nawet konieczności interwencji medycznej. Osoby z tego typu problemami powinny konsultować spożycie cykorii z lekarzem.

Produkt ten nie jest też zalecany osobom przyjmującym niektóre leki, np. przeciwcukrzycowe, antykoagulanty (leki rozrzedzające krew) czy preparaty potasu. Cykoria może wpływać na metabolizm glukozy i działanie insuliny, a także wykazuje lekkie działanie moczopędne, co może zaburzać poziom elektrolitów.

Dodatkowo osoby z zespołem jelita drażliwego i innymi zaburzeniami przewodu pokarmowego powinny zachować ostrożność, ponieważ bogactwo inuliny w cykorii może nasilić wzdęcia, biegunki i dyskomfort trawienny. Dotyczy to głównie tych, którzy źle tolerują produkty wysokobłonnikowe lub z FODMAP (fermentujące oligosacharydy, disacharydy, monosacharydy i poliole), a cykoria jest ich dobrym źródłem.

Czy kawa z cykorii może wywoływać reakcje alergiczne?

Reakcje alergiczne po spożyciu kawy z cykorii są rzadkie, ale możliwe. Najczęściej dotyczą osób, które już wcześniej wykazywały nadwrażliwość na rośliny z rodziny astrowatych (Asteraceae), do której należy cykoria. Symptomy mogą pojawić się po kilku minutach lub kilku godzinach od kontaktu z produktem, a ich intensywność zależy od predyspozycji osoby. Zgłaszane objawy obejmują pokrzywkę, obrzęk naczynioruchowy warg i języka, trudności w oddychaniu oraz wysypkę skórną. Literature medyczna dokumentuje też przypadki wstrząsu anafilaktycznego, choć są one bardzo rzadkie.

Głównym alergenem w cykorii jest białko inuliny, które bywa przyczyną alergii kontaktowej, a spożywane może wywoływać reakcje IgE-zależne. U osób uczulonych na pyłki ambrozji, bylicy, rumianku czy mniszka istnieje podwyższone ryzyko alergii krzyżowej na cykorię – to efekt zbliżonej budowy białek tych roślin. W praktyce oznacza to, że osoby cierpiące na sezonowy katar sienny mogą być bardziej podatne na objawy po spożyciu napoju z cykorii.

Zidentyfikowano szereg charakterystycznych oznak, które mogą świadczyć o rozwijającej się alergii po spożyciu kawy z cykorii, należą do nich:

• świąd jamy ustnej i gardła po wypiciu napoju
• nagły obrzęk warg, języka lub oczu
• wysypka o charakterze grudkowo-plamkowym
• duszności lub świszczący oddech
• nudności i bóle brzucha

Objawy mogą wystąpić zarówno po pierwszym kontakcie, jak i przy kolejnych spożyciach, nawet jeśli wcześniejsze reakcje były łagodne lub nie wystąpiły wcale. Osoby obciążone alergiami pokarmowymi powinny zachować szczególną ostrożność i w razie nietypowych dolegliwości pilnie skonsultować się z lekarzem. Wyniki badań wskazują, że takie reakcje notuje się zdecydowanie częściej wśród osób z wcześniej rozpoznaną atopią.

Jakie interakcje kawy z cykorii z lekami mogą wystąpić?

Najważniejszą potencjalną interakcją kawy z cykorii z lekami jest jej wpływ na metabolizm niektórych farmaceutyków w wątrobie. Korzeń cykorii zawiera inulinę oraz związki fenolowe, które mogą wpływać na aktywność enzymów cytochromu P450, odpowiedzialnych za przemiany wielu substancji leczniczych. W praktyce oznacza to możliwą zmianę tempa rozkładu leków przeciwzakrzepowych (np. warfaryny), niektórych leków przeciwpadaczkowych oraz statyn. Efektem może być zarówno osłabienie, jak i nasilenie działania tych leków, w zależności od indywidualnej reakcji organizmu oraz dawki napoju.

Kawa z cykorii działa również moczopędnie i może wpływać na poziom cukru we krwi. U osób stosujących leki przeciwcukrzycowe (np. metforminę, insulinę), przy większym spożyciu napoju, może dojść do nasilenia hipoglikemii. Działanie moczopędne może z kolei zwiększać utratę potasu u pacjentów przyjmujących diuretyki, takie jak furosemid czy hydrochlorotiazyd, co sprzyja rozwojowi zaburzeń elektrolitowych.

Należy także zachować ostrożność łącząc kawę z cykorii z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi (NLPZ), ponieważ połączenie tych produktów może zwiększać ryzyko podrażnienia błony śluzowej przewodu pokarmowego. U osób stosujących leki immunosupresyjne, produkty bazujące na cykorii mogą stymulować działanie układu odpornościowego, co może utrudniać utrzymanie skuteczności terapii immunosupresyjnej.

W celu przejrzystego przedstawienia potencjalnych interakcji pomiędzy kawą z cykorii a wybranymi grupami leków, zamieszczam poniższą tabelę:

Tabela zawiera podsumowanie najważniejszych interakcji i ich skutków. W praktyce konsekwencje te dotyczą głównie osób, które przez dłuższy czas przyjmują leki i piją kawę z cykorii regularnie, w większych ilościach. W sytuacjach budzących wątpliwości najlepiej skonsultować się z lekarzem.

W jaki sposób nadmierne spożycie kawy z cykorii wpływa na zdrowie?

Nadmierne spożycie kawy z cykorii, czyli regularne wypijanie więcej niż 2-3 filiżanek dziennie, może prowadzić do różnych niepożądanych zmian w organizmie. Zawarta w cykorii inulina, choć ceniona za korzystny wpływ na florę jelitową, w większych dawkach działa silnie przeczyszczająco oraz wzdęciotwórczo. Wielu konsumentów zgłasza pogorszenie komfortu trawiennego, bóle brzucha oraz nasilenie gazów po spożyciu powyżej 15-20 gramów inuliny dziennie.

Długofalowe i obfite picie kawy z cykorii może także nasilać ryzyko hiperkaliemii, zwłaszcza u osób z zaburzeniami pracy nerek, ponieważ cykoria jest bogata w potas. Niektóre badania wykazały, że dieta bogata w cykorię może zaburzać metabolizm żelaza i ograniczać jego wchłanianie, przez co osoby z tendencją do anemii mogą obserwować pogorszenie morfologii krwi.

Przyjmowanie dużych ilości tej kawy może wywołać reakcje nadwrażliwości układu odpornościowego, objawiające się czasami podrażnieniem skóry, świądem, a sporadycznie reakcjami alergicznymi. Zdarzały się również zgłoszenia dotyczące przyspieszonego bicia serca i podwyższonego ciśnienia tętniczego, co wiązano z obecnością laktonów seskwiterpenowych w cykorii, mających potencjał pobudzający w nadmiarze, choć są to przypadki rzadkie.

Dla osób spożywających duże ilości kawy z cykorii istotne są także następujące potencjalne skutki uboczne nadmiaru:

• nasilone objawy zespołu jelita drażliwego
• bóle brzucha i wzdęcia, szczególnie u osób wrażliwych na błonnik rozpuszczalny
• hiperkaliemia przy chorobach przewlekłych nerek
• obniżenie poziomu żelaza i możliwa anemia
• zaburzenia elektrolitowe przy skrajnie wysokim spożyciu

Objawy te zwykle ustępują po ograniczeniu ilości kawy z cykorii, a ich wystąpienie jest indywidualne – zależy od wrażliwości organizmu. Ryzyko powikłań zwiększa się u osób sięgających po napój codziennie w dużych ilościach lub mających przewlekłe choroby metaboliczne bądź nerek.

Czy kawa z cykorii jest bezpieczna dla kobiet w ciąży i karmiących piersią?

Kawa z cykorii jest generalnie uważana za bezpieczną alternatywę dla tradycyjnej kawy dla kobiet w ciąży i karmiących piersią, ponieważ nie zawiera kofeiny. Badania nie wykazały obecności substancji szkodliwych w samym korzeniu cykorii, jednak bezpieczeństwo tej rośliny w ciąży nie zostało jednoznacznie potwierdzone w badaniach klinicznych. Niektóre źródła medyczne, jak PubMed i National Institutes of Health, ostrzegają przed spożywaniem wysokich dawek cykorii w okresie ciąży i laktacji z powodu możliwości wywołania skurczów macicy lub zwiększonego ryzyka poronienia. Korzeń cykorii zawiera bowiem związki gorczycowe i inulinę, które u osób wrażliwych mogą powodować skurcze jelit i zwiększać perystaltykę.

Ważne jest, aby zwrócić uwagę na zawartość składników, które potencjalnie mogą przenikać do mleka matki, choć żadne doniesienia naukowe nie wykazały takiego efektu dla umiarkowanego spożycia kawy z cykorii. Nie zaleca się jednak przekraczać ilości jednej do dwóch filiżanek dziennie, szczególnie w pierwszym trymestrze ciąży. Według rekomendacji European Food Safety Authority dla roślin mniej przebadanych i potencjalnie alergennych, kobiety w ciąży powinny traktować je z ostrożnością, zwłaszcza przy braku danych dotyczących długofalowego bezpieczeństwa.

W przypadku kobiet karmiących piersią niewielkie ilości kawy z cykorii nie wykazały negatywnego wpływu na dziecko, aczkolwiek nie przeprowadzono szerokich badań na tej grupie. Jeśli pojawią się dolegliwości ze strony układu pokarmowego u matki lub niemowlęcia, należy zaprzestać spożycia i zgłosić sytuację lekarzowi. Szczególną ostrożność powinny zachować kobiety z alergią na rośliny z rodziny astrowatych, do której należy cykoria, gdyż istnieje ryzyko reakcji alergicznej nawet przy niewielkich ilościach.